تفاوت سه نظریه سببیت و طریقیت و سلوکیه به وسیله مثال های عامیانه

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

به فرض اگر اماره ای  به دست ما برسد که طبق آن اماره شارع مقدس فرموده است که در منطقه گلزار قم گنجی نهفته است و البته، ما می دانیم که شارع دستور داده که به دنبال گنج بروید و البته این را هم می دانیم که در این مسیر شارع عمل به اماره را نیز برای ما حجت کرده است حال ما می رویم به منطقه گلزار قم، اگر گنج را یافتیم فبها، و اگر گنجی یافت نشد طبق مذهب اشاعره و معتزله که همان سببیت است بر شارع مقدس واجب است که در آنجا گنجی قرار بدهد ولی طبق مشهور مذهب امامیه که همان طرقیت است دیگر چیزی دست ما را نگرفته و البته در اینجا که چیزی دست ما را نگرفته است به خاطر تبعیت از دستور شارع در عمل کردن به اماره، در نزد شارع معذور هم می باشیم و تمام. و طبق نظر شیخ انصاری که همان نظریه سلوکیه می باشد در اینجایی که گنجی یافت نشد، شارع مقدس به ما هدیه ای بابت زحمت به گلزار رفتن می دهد.

حال که تفاوت این سه مسلک مشخص شد به بیان تفاوت بین سببیت معتزله و سببیت اشاعره از طریق یک مثال عامیانه می پردازیم.

در کتاب اصولی محزارت آقای خویی تفاوت بین این دو سببیت به وسیله یک مثال عامیانه و ساده بیان شده است و آن این است که در دیدگاه سببیت اشاعره، لوح محفوظ از ابتدا خالی از حکم واقعی است و با حکم و فتوا دادن مجتهد، در لوح محفوظ حکم و فتوا مجتهد نوشته می شود و با تغییر حکم و فتوا مجتهد حکم سابق در لوح محفوظ تغییر می کند و حکم و فتوا جدید مجتهد در آن نوشته می شود ولی در سببیت معتزله لوح محفوظ از ابتدا خالی از حکم واقعی نیست ولی با فتوا و حکم مجتهد که مخالف حکم واقعی در لوح محفوظ است حکم واقعی به حکم جدید مجتهد تغییر می کند.